“ Derneğimizin kuruluş amacı kavram karmaşalarını gidermek”
Derneklerimiz köşesinin bu haftaki konuğu Türk Klinik Biyokimya Derneği Başkanı Prof. Dr. Oya Bayındır
Derneğiniz ne zaman kuruldu, tarihçesini kısaca anlatır mısınız?
Derneğimiz 29 Aralık 1995 yılında tüzel kişilik kazanmıştır. 18 Eylül 1996 yılında ilk genel kurul yapılmıştır. Derneğimiz 9 kurucu üye tarafından kurulmuş ve merkezimiz İzmir’dedir. Derneğimizin temel kuruluş amacı klinik biyokimya kavramının Türkiye’de yerleşmesini sağlamaktır. Biyokimya, temel (genel) ve klinik biyokimya olmak üzere iki ayrı dalda gelişmektedir. Biyokimya; canlı yapı taşlarını ve canlılık olaylarını molekül düzeyinde inceleyen, evrensel olarak temel ve biyolojik bilimler kapsamında yer alan, ülkemizde de Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) kararı ile 1996’da temel bilim olarak kabul edilen çok önemli bir bilim alanıdır. Bu niteliği nedeni ile de tıp, diş hekimliği, eczacılık, veterinerlik, fen (biyoloji ve kimya bölümlerinde) ve eğitim fakültelerinde yer almaktadır. Biyokimya bu fakültelerde lisans eğitimi sırasında öğrencilere ders olarak, lisansüstü eğitimde yüksek lisans ve doktora şeklinde verilmektedir. Son yıllarda gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde lisans düzeyinde eğitim veren (biyokimyager mesleğini kazandıran) bölümler açılmıştır. Türkiye’de de 1996 yılından itibaren ÜAK kararı ile fen fakülteleri bünyesinde “Biyokimyager” diploması veren biyokimya bölümleri açılmıştır.
Klinik biyokimya; sağlık ve hastalıktaki biyokimyasal mekanizmaları, hastalıkların önlenmesi, tanı, ayırıcı tanı, prognoz ve tedavinin izlenmesinde vücut sıvıları ve dokuların, kimyasal ve moleküler biyolojik yöntemler ile ve organ fonksiyon testleri aracılığı ile incelenmesinde, testlerin seçimi ve uygulamasını, sonuçların tıbbi yorumlarını, klinisyenlere konsültasyonu ve laboratuvar tanıyı içeren tıbba özgün laboratuvar bilimi ve tıp laboratuvar uzmanlık alanıdır. Klinik biyokimya; analitik kimya, temel biyokimya, elektronik, bilgisayar, otomasyon, işletme ve istatistik gibi çok sayıda disiplinden yararlanmakta ve karşılıklı olarak etkileşmektedir. Biyokimya ve klinik biyokimya birbirleri ile ilişkili, ancak farklı disiplinlerdir.
Bugün Avrupa Tıp Uzmanları Birliğinde (ATUB=UEMS) bir uzmanlık alanı olarak kabul edilen medikal biyopatoloji, polivalan bir uzmanlık alanı olup, içerisinde yer alan hematolojik, mikrobiyolojik ve kimyasal biopatoloji de ayrı ayrı uzmanlık alanlarıdır. ATUB’daki medikal biyopatolojinin eş değeri olan ABD’deki klinik patoloji uzmanlığının yan dalları (üst uzmanlık daları) ise, kan bankası/transfüzyon tıbbı, kimyasal patoloji, hematoloji ve klinik mikrobiyolojidir. ATUB’da kullanılan “medikal biyopatoloji”, ABD’de kullanılan “klinik patoloji”, Belçika, Fransa, Luksemburg’da kullanılan “klinik biyoloji” ve Almanya gibi Avrupa ülkelerinin bir kısmında kullanılan “ laboratuvar tıbbı “ terimleri eş anlamlıdır. Ayrıca, alanımızla ilişkili adlandırmalar arasında yer alan, kimyasal biyopatoloji (ATUB), kimyasal patoloji (ABD, İngiltere), klinik biyokimya (Danimarka), tıbbi biyokimya (Kanada) ve klinik kimya (İsveç), birbirleri ile eş anlamlı terimlerdir. Özet olarak; AB ülkelerinde ve ABD’de laboratuvar uzmanlık alanları yukarıda belirtildiği şekilde yapılandırılarak farklı terimlerle adlandırılmışlardır.
Bugüne kadar ülkemizde alanımızla ilgili kavram karmaşaları, kendisini anlamsız sürtüşme ve engellemeler şeklinde ortaya koymuştur. İlginç olan ise, bu tartışmalar sürerken klinik biyokimya eğitim, öğretim ve uygulamaları sahipsiz kalmıştır. Bu karmaşalar, kişilerin özlük haklarını, tıp eğitimini, tıpta uzmanlık eğitimini ve en önemlisi insan sağlığına yönelik laboratuvar hizmetlerini olumsuz yönde etkilemiştir.
Derneğimizin kuruluş amacı; bu kavram karmaşalarını gidermek, alanına yönelik bilgi ve becerileri içeren eğitimi almış, alanı ile ilgili gerekli aşamaları yapmış, alanına ve laboratuvarına sahip nitelikli uzmanların yetişmesine olanak sağlamaktır. Derneğimiz bu amaçlara yönelik gerekli girişimlerde bulunmuş ve alanımızda çalışanların veya ilgilenenlerin de bildiği gibi, önemli kazanımlar sağlamıştır. TKBD bu kazanımlarda öncü ve motive edici bir güç oluşturmuş ve etik değerleri daima ön planda tutmuştur.
Genel olarak derneğinizin faaliyet alanları nedir?
Derneğimiz bir uzmanlık derneğidir. Genel olarak tüm uzmanlık dernekleri; üyelerinin uzmanlık alanlarındaki haklarının korunması ve geliştirilmesinin yanı sıra, derneklerin toplum yararını gözeten kuruluşlar olması gerçeğinden yola çıkarak o uzmanlık alanında topluma sunulan sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesine katkıda bulunması gereken sivil toplum kuruluşlarıdır. Derneğimiz eğitimle ilgili olarak; klinik (tıbbi) biyokimya uzmanlık eğitiminin minimum standartlarını içeren bir program hazırlamış ve ilgili mercilere bu programı iletmiştir. Sürekli Tıp Eğitimi (STE)/Sürekli Mesleki Gelişimi (SMG) ile ilişkili olarak da aylık bilimsel toplantılar, kurslar sempozyumlar ve kongreler düzenlemiştir.
Topluma sunulan sağlık hizmetlerinin önemli bir kısmını oluşturan laboratuvar hizmetlerinin kalitesinin arttırılmasına yönelik olarak kurulan komisyon da bu kapsamda gerekli olan standartları saptamış ve ilgili makamlara iletmiştir.
Burada en önemli nokta klinisyenlere tanı, tedavi, tedavinin izlenmesi ve prognozun belirlenmesinde temel oluşturacak olan laboratuvar verilerinin güvenilir olmasıdır. Bunun için de bir laboratuvarda iç ve dış kalite kontrolünün uygulanması ve denetlenmesi son derece önemlidir. Bu nedenle öncelikle kalite kontrollerine yönelik olarak sadece teorik bazda değil özellikle uygulama ağırlıklı bir eğitimin periyodik olarak verilmesi gereklidir. Günümüzde laboratuvarların akredite olması da giderek önem kazanmaktadır. Laboratuvarların dış kalite kontrolü ve denetlenmesi, objektif kriterlere dayalı bağımsız kuruluşlar tarafından yapılmalıdır. Derneğimiz bu kapsamda iç ve dış kalite kontrolü ve akreditasyona yönelik eğitimleri, 2007 yılından itibaren alanda çalışanlara ulaşarak yapmayı planlamıştır.
Derneğimiz toplum sağlığına yönelik olarak yukarıda belirtilen sağlık hizmetlerindeki çalışmalarının yanısıra, hastalıkların tanı ve tedavisinin izlenmesinde kullanılan laboratuvar testlerinin toplumsal maliyetlerine ilişkin ön çalışmalara da başlamıştır.
Derneğimiz ayrıca yaptığı kongrelerde “En İyi Genç Araştırmacı Teşvik Ödülü” ile de araştırmaları desteklemeye çalışmaktadır.
Alanınızda başka dernekler hizmet veriyor mu?
Alanımızla ilgili olarak derneğimizin dışında iki dernek mevcuttur. Bu derneklerden biri Klinik Biyokimya Uzmanları Derneği (KBUD), diğeri ise klinik biyokimya ve tıbbi genetik alanında uzman olan ve uzmanlık eğitimine devam edenlerin yanı sıra biyokimya, moleküler biyoloji, moleküler genetik, tıbbi biyoloji, tıbbi genetik, biyoteknoloji, biyoinformatik ve biyomühendislik dallarından birinde yüksek lisans veya doktora eğitimini tamamlamış olan ya da bu eğitime devam edenleri üye kaydedebilen Türk Biyokimya Derneğidir (TBD).
Derneğinize kimler üye olabiliyor? Şu anki üye sayınız nedir?
Derneğimize klinik (tıbbi) biyokimya alanında uzman olanlar ve uzmanlık eğitimine devam eden asistanlar asli üye olabilmektedirler. Şu aşamada asli üye sayımız 866’dır. Uzmanlık derneklerinin üye sayıları dernek tüzüğünde belirtilen üye niteliklerine bağlı olarak değişebilmektedir. Bazı uzmanlık dernekleri tüzüklerine göre farklı dal uzmanlarını veya farklı disiplinlerde çalışan, farklı akademik nitelikteki kişileri üye yapabilmektedirler. Doğal olarak, bu özellik derneklerin üye sayısını etkileyebilmektedir.
Türkiye’de alanınızla ilgili hekimlerin yüzde kaçı derneğinize üye?
Türkiye’de klinik biyokimya uzman sayısı konusunda şu aşamada sağlıklı bir veriye sahip değiliz. Ancak Sağlık Bakanlığından elde ettiğimiz bilgilere göre 1929 yılından bu yana 2 bin 100 uzmana uzmanlık diploması verilmiştir. Günümüzde alanımızla ilgili uzman sayısının 1200-1300 dolayında olduğu tahmin edilmektedir. Bu uzmanların yüzde 60’ından fazlası derneğimizin üyesidir.
Genel kurul ve üye seçimleri ne kadar sürede bir yapılıyor?
Genel kurul, tüzüğümüz gereği iki yılda bir ekim ayında yapılıyor. En son genel kurulumuz 28 Eylül 2006’da yapıldı.
Derneğinizin şubesi var mı? Varsa şubelerinizin bulunduğu iller hangileri?
Derneğimizin kuruluş sıralarına göre Bursa (Mart 1998), Samsun (Haziran 1998), Erzurum (Ağustos 1998) , İstanbul (Ağustos 2002) ve Ankara (Kasım 2002) olmak üzere beş şubesi bulunmaktadır.
Derneğiniz tarafından yayınlanan periyodik bir bilimsel yayınınız var mı?
Derneğimiz 2003 yılından bu yana Türk Klinik Biyokimya Dergisi’ni yayımlamaktadır. Dört ayda bir olmak üzere yılda üç sayı basılan dergimiz, çok kısa süre sonra web sitemizden de yayımlanmaya başlanacaktır.
Yeterlilik kurulunuz var mı? Yeterlilik sınavı yapıyor musunuz?
Türk Klinik Biyokimya Derneği; Yeterlilik Yönergesi hazırlık çalışmalarına Mayıs 2000’de başlamış, yapılan kongre ve toplantılarda bu çalışmalar sunulup, görüşler alındıktan sonra Eylül 2002’de yönerge kesin şeklini almıştır. Nisan 2004’de Sınav Komisyonu hariç, Yeterlilik Yürütme Kurulu, Denetleme Kurulu, Eğitim Kurumlarını ve Programlarını Değerlendirme Komisyonu (Akreditasyon) kurulmuş, en son Eylül 2006’da yapılan Dernek Genel Kurulunda Yeterlilik Yürütme Kurulu ve Denetleme Kurulları ikinci kez oluşturulmuştur. Derneğimizin klinik biyokimya uzmanlık eğitimine ilişkin olarak hazırlamış olduğu Çekirdek Eğitim Programını (ÇEP) içeren bir kitapçığı da mevcuttur. Bu programda çekirdek eğitim programının yanı sıra, eğitim verilen kurumların, eğiticilerin nitelikleri, asistan karnesi, uygulamadaki minimum sayılar ve eğitimin verildiği birimin fiziki alt yapısına ilişkin asgari koşullar ayrıntılı olarak belirtilmiştir.
Sınav konusuna gelince; Türkiye’de alanımızla ilgili minimum standartları içeren bir eğitim programı henüz uygulanamamaktadır. Bu nedenle bugüne kadar sınav yapılmamıştır. Minimum standartların uygulandığı bir ortamda veya kurslar düzenlenerek bilgi ve beceri açısından gerekli alt yapı sağlandıktan sonra sınav yapılabilir düşüncesindeyiz.
Derneğimizin yeterlilik yönergesine göre, yeterlilik belgesi Tıpta Uzmanlık Tüzüğü’ne göre alanımızda uzman olanlara verilecek olan bir belgedir.
Üyeler arasında iletişimi nasıl sağlıyorsunuz? Derneğinizin mail grubu ya da web sayfası var mı?
Derneğimizin web sayfası mevcuttur. Nisan-Mayıs ayları içinde profesyonel bir ekip tarafından hazırlanan daha etkin ve dinamik bir web sayfası uygulamasına geçilecektir. Üyelerimiz ile iletişim e-posta aracılığıyla sağlanmaktadır. E-grup üye sayımız 559 olup, derneğimize üye olmayan ancak sağlık alanında çalışan kişilerle de iletişimi sağladığımız yaklaşık 2200 kişilik bir e-grubumuz da mevcuttur.
Derneğinizin düzenlediği kongre ve diğer bilimsel etkinlikler hakkında bilgi verir misiniz?
Derneğimiz kuruluşunu tamamladıktan sonra Aralık 1997’den itibaren eğitim, öğretim dönemleri içinde her yıl merkezde sayısı 6-7 arasında değişen konferans ve paneller düzenlemiştir. Ayrıca İstanbul, Bursa ve Ankara ağırlıklı olmak üzere çeşitli illerde konferans şeklinde bilimsel toplantılar düzenlenmektedir. Bugüne kadar derneğimiz tarafından dört farklı konuda 7 kurs, 4 sempozyum, 6 kongre düzenlenmiştir. Bu kongrelerden beşincisi WASP-LM (Dünya Patoloji ve Laboratuvar Tıbbı Birliği) çatısı altında İstanbul’da düzenlenen XXIII. WASP-LM Kongresidir. Bu kongre derneğimiz, Ankara Patoloji ve Türk Mikrobiyoloji Dernekleri ile birlikte ortaklaşa olarak düzenlenmiş olan uluslararası bir kongredir. 19-22 Nisan 2007 tarihleri arasında da VII. Ulusal kongremiz Antalya’da yapılacaktır.
Derneğin bilimsel çalışma grupları var mı?
Derneğimizin, tüzükte belirtilen amaçları doğrultusunda 2003 yılında klinik biyokimyanın değişik konularında etkinlik gösterebilecek (laboratuvar hematolojisi, kalıtsal metabolik hastalıklarda tanı, moleküler tanı, pediatrik klinik biyokimya, ilaç düzeyi izlemi ve toksikoloji gibi) 16 bilimsel çalışma grubu oluşturulmuştur. Ayrıca Mayıs 2000’de akreditasyonun temellerini de oluşturabilecek olan “Kalite Güvence Komisyonu” ve “Özel Laboratuvarlar Komisyonu” kurulmuştur. Daha sonra, özel laboratuvarların sorunlarının giderek artışı nedeni ile Mayıs 2003 kongresinde, alanda çalışanların talebi üzerine komisyon tekrar oluşturulmuş, gelen sözlü ve yazılı talepler dikkate alınarak sorunlar yasal zemine taşınıp ve hak arama yoluna gidilmiştir.
Üye olduğunuz uluslararası örgütler var mı?
Derneğimiz 40 ülkenin ve 56 derneğin dahil olduğu, 1947 yılında kurulmuş olan ve şu aşamada merkezi Japonya’da bulunan Dünya Patoloji Dernekleri Birliğine (WASP-LM) 2 Kasım 1998 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile üye olmuştur. Bu kuruluşun yönetim kuruluna dört dönem derneğimiz üyelerinden temsilci seçilmiştir. Ayrıca, Avrupa Tıp Uzmanları Birliğinin (ATUB) alanımızla ilgili seksiyonuna asosiye üye olarak 1998 yılından itibaren temsilcimiz ile katılmaya başlanmıştır. Derneğimiz ATUB’un Ekim 2000 yılında İzmir de yapılan seksiyon toplantısının ev sahipliğini üstlenmiştir. Bu toplantılarda genel olarak Avrupa Birliği ülkelerinde laboratuvar alanındaki uzmanlık eğitiminin standartidazyonu ve yeterlilik konuları ele alınmıştır.
Dernek gelirleriniz nelerdir?
Dernek gelirlerimiz ilgili yasal mevzuat ve tüzüğümüze göre aidatlar (giriş ve üyelik) ve düzenlenen sempozyum ve kongrelerden, masraflar çıktıktan sonra kalan gelirlerdir.
Aidat gelirleri dernek gelirlerinin ne kadarını oluşturuyor? Ödenmediği taktirde uygulanan yaptırımlar nelerdir?
2007 yılı için giriş aidatı 5 YTL ve her yıl verilmesi gereken üyelik aidatı ise 10 YTL’dir. Üyelik aidatının ödenmemesi durumunda yaptırımlar dernek tüzüklerinde belirtilmiştir.
Branşınızla ilgili uzmanlık eğitim süresini yeterli / fazla buluyor musunuz?
Alanımızla ilgili 3 yıllık uzmanlık süresi, 2002 yılında çıkarılan Tıpta Uzmanlık Tüzüğü ile 4 yıl olmuştur. Bu 4 yıllık eğitim süresi; etkin, amaca yönelik ve minimum standartları içeren bir süreç olarak değerlendirilirse uzmanlık eğitimi için yeterlidir.
2002 yılında yürürlüğe giren Tıpta Uzmanlık Tüzüğü’nün ana özelliği, tüm eğitim kurumlarındaki uzmanlık eğitiminin aynı yasal prosedüre bağlanması ve eğitimde minimum standartların oluşturulmasını sağlayacak olan “Eğitim Kurumlarını Değerlendirme Komisyonu” ve “Uzmanlık Dalları Eğitim ve Müfredat Komisyonlarının” oluşturulmasıdır. Ancak tüzükte icra yetkisine sahip olan Tıpta Uzmanlık Kurulunun (TUK) Danıştay tarafından iptali nedeni ile komisyonların ve uzmanlık derneklerinin hazırlamış olduğu eğitim programları belirsizlik nedeni ile hayata geçirilememiştir.
Türkiye’de branşınızla ilgili hekim sayısında bir eksiklik veya fazlalık söz konusu mu?
Türkiye’de alanımızdaki uzman sayısı ile ilgili sağlıklı bir veri tabanı mevcut değildir. Tüm uzmanlık alanlarına yönelik verilerin; başta uzmanlık dernekleri olmak üzere DPT, ilgili bakanlıklar, meslek örgütü ve üniversitelerin ortak çabaları ile oluşturulacak, sağlıkta insan gücü planlamasına yönelik çalışmalar sonucunda elde edilebileceği düşüncesindeyiz.
Derneğinizin kısa veya uzun vadede gerçekleştirmeyi düşündüğü hedefleri neler?
Derneğimiz, klinik biyokimya alanındaki eğitim, laboratuvar hizmeti, toplum sağlığı ve araştırmalar ile üyelerine klinik biyokimyanın gelişimine ve topluma hizmet etmeyi ve bu alanın geleceğini çağdaş normlar kapsamında şekillendirmeyi ayrıca üyelerimizin ve uzmanlık alanımızın hakları (TUS ve mecburi hizmetteki farklı uygulamalar, özel laboratuvarların konumu gibi) onuru, temsiliyeti ve geleceği için uğraş vermeyi hedeflemektedir.
Teşekkürler
Türk Klinik Biyokimya Derneği
Kuruluş tarihi : .29 Aralık 1995
Üye sayısı : 866
Kamu yayarı statüsü : Yok
Yayınlar : Türk Klinik Biyokimya Dergisi
Şubeler : Bursa, Samsun, Erzurum, İstanbul ve Ankara
Adresi : 86. Sok. No: 7 Kat: 6 Daire: 7 Bornova-İzmir
Tel : 0232 3438271
Faks : 0232 3392144
E-posta : tkbd@tkbd.org
Web adresi : http://www.tkbd.org
28 Eylül 2006 tarihinde yapılan seçimli genel kurulla göreve başlayan üyeler:
Yönetim Kurulu
Dernek Genel Başkanı : Prof. Dr. Oya Bayındır
Genel Sekreter : Prof. Dr. Dilek Özmen
Sayman : Prof. Dr. Işıl Mutaf
Dış İlişkiler Sorumlusu : Prof. Dr. Banu Önvural
Bilimsel Komite Sorumlusu : Prof. Dr. Özkan Alataş
Bülten ve İnternet Sorumlusu: Şef Doç. Dr. Mehmet H. Köseoğlu
Üye : Şef Uzman Dr. Asuman Orçun
Denetleme Kurulu Üyeleri
Prof. Dr. Melehat Dirican
Şef. Uzm. Eczacı Füsun Üstüner
Doç. Dr. Tülay Köken
|
