YAZARLAR

Tüm Yazarlar

Biraz da PerformansDr. Mehmet DEMİR
Dr. Mehmet DEMİR

02.11.2009, Pazartesi

Tüm Yazıları
Sağlık personeline çalışmalarının karşılığı hak ettikleri ücretlerin verilmesine yönelik çeşitli ödeme seçenekleri bulunmaktadır. Özellikle hekimlere yapılan ödeme seçenekleri ve sonuçları bütün dünyada dikkatle değerlendirilmektedir. Ülkemizde 2004 yılına kadar kamuda çalışan sağlık personeli için sadece "sabit maaş" şeklinde bir ödeme yapılmaktaydı. 2004 yılından sonra Sağlık Bakanlığı personeline sabit maaşlarına ilave olarak performans maaşı verilmeye başlanmıştır. Kamu maaş rejimi çerçevesinde verilen "sabit maaş" ve performans kriterlerine göre verilen "performans maaşı" toplamı kısaca "performansa dayalı ödeme " olarak ifade edilmiştir. Bu ödeme yönteminin uygulanış şekli ve kuralları ülkemizin sağlık alanındaki ihtiyaçları, sorunları ve çözüm yolları dikkate alınarak geliştirilmiştir.

Sağlık çalışanlarına yapılacak ödemeler konusunda diğer ülkelerin tecrübeleri, bu konudaki bilimsel literatür ve ülkemizin geçmiş yıllardaki pratik tecrübesi en kötü seçeneğin "sabit maaş" olduğunu göstermektedir. Sabit maaş, düşük üretkenliği ve zamanı verimsiz kullanmayı ödüllendirmektedir. Hizmetlerde verimliliği artırmaya yönelik bir teşviki içermemektedir. Çalışan ve çalışmayan personel ayırt edilememektedir. Yıllardır hep şu serzenişte bulunmadık mı, "günde beş, altı operasyon yapan meslektaşlarımızla bir operasyon yapan meslektaşlarımız aynı maaşı alıyorlar."

2004 yılında "Sağlıkta Dönüşüm Programı"nın ilk görülen etkisi, sağlık hizmetlerine ulaşımın kolaylaşması sonucu hasta başvuru sayısının önceki yıllara göre önemli oranda artması olmuştur. Bu durum, uygulanan programın beklenen bir sonucuydu. Yıllarca hekime ve ilaca ulaşmakta zorluk çeken vatandaşımız, engellerin kalkması sonucu sağlığa erişim hakkını kullanmaya başlamıştır. Ortalama yıllık başvuru sayısı 2.3'ten, bugün için 6.5'e ulaşmıştır.

Bireysel ve bağımsız bir karar sonucu oluşan sağlık talebine karşılık verilecek tek cevap, hizmet arzının artmasıdır. Sağlık hizmet arzının kilit unsurları ise tabiplerin sayısı ve üretkenliğidir.

Maalesef geçmiş dönemlerde ülkemizde hekim sayısının azlığı bir sorun olarak algılanamamış, hatta anlaşılmaz bir şekilde hekim sayısının fazlalığından söz edilmesi yeterli sayıda hekim yetiştirilmesine yönelik düzenlemelerin önüne set çekmiştir. Nüfus başına düşen hekim sayısı açısından Dünya Sağlık Örgütünün Avrupa Bölgesi ülkeleri içinde son sıralarda yer almaktayız. Alınan tüm tedbirlere rağmen hekim eksikliği önümüzdeki yıllarda da devam edecek.

Vatandaşın artan sağlık talebine karşılık, hekim arzı kısıtına rağmen, talebi kısma şeklinde bir tercih olamazdı. Tercih, başta mevcut hekimler olmak üzere tüm sağlık personelini teşvik edecek ödeme modelini geliştirmek olmuştur. Böylece, vatandaşın sağlık hakkını kullanması ve vatandaşa hizmet sunan, özverili sağlık personelinin hakkını vermek adına sabit maaşın dışında ilave olarak performansa dayalı bir ödeme yapılması bir çözüm yolu olmuştur. Yetişmiş sağlık insan gücünün üretkenliğini teşvik için performansa dayalı ödeme yöntemi geliştirilmiştir.

Hekimlerin performansa dayalı ödeme uygulamasına yönelik yaklaşımlarını en objektif gösteren ölçüt, serbest meslek icrası, yani muayenehanecilik konusundaki tercihleridir. Performansa dayalı ödemenin yapılmaya başladığı 2004 yılından önce hekimlerin yüzde 11'i kamuda tam zamanlı olarak çalışırken, bugün bu oran yüzde 80'e çıkmıştır. Bu durum çok açık bir şekilde hekimlerin tercihini göstermektedir. Hiç kuşkusuz beş yılını dolduran bu ödeme yöntemine verilen net ve anlamlı bir cevaptır. Başka bir ölçümü gerektirmeyecek şekilde güçlü ve objektif bir sonucu ifade etmektedir.

Çalışma hayatında yer alan meslek gruplarının daha fazla ödeme talebinde bulunması ve mevcut ödemeyi eleştirmesi normal karşılanacak bir durumdur. Özellikle performans ödemeleri konusunda sağlık meslek odaları tarafından sağlık çalışanlarına yönelik düzenlenen anketlerde bu talep ve eleştiri açıkça görülmektedir. Ancak sağlık mesleği mensuplarının yaklaşımlarını değerlendirme konusunda anketlere verilen stratejik cevaplardan ziyade davranışların ne yönde değişiklik gösterdiği ve çalışanların gerçekte ne yaptıkları daha doğru cevap olacaktır. Performans ödemeleri konusunda serbest meslek icrası konusundaki cevap gerçekte ne düşünüldüğünü göstermesi açısından anlamlıdır.

Sistemde yer alan bilimsel çalışma ve asistan eğitimi ile ilgili performans kriterleri tıp eğitimini ve bilimsel çalışmaları teşvik etmektedir. Eğitim kadrosunda yer alan eğitici hekimlerin performans maaşlarının yüzde 60'ı bilimsel çalışma ve asistan eğitimi sonucu oluşurken, yüzde 30'u yaptıkları muayene, ameliyat ve diğer girişimsel tıbbi işlemlerden oluşmaktadır.

Performansa göre ödeme bir ölçme sistemidir. Sistemin temeli hekimlerin yapmış oldukları tüm işlemleri kayıt altına alarak ölçmeye dayanmaktadır. Sistem dizayn edilirken ilk olarak tüm tıbbi işlemler değerlendirilmiş, bizzat hekimin emeği olan işlemler puanlandırılmıştır. Örneğin; bir hastanın bireysel ve bağımsız kararı ile oluşan başvurusu sonucu, hekim tarafından yapılan muayene işlemi puanlandırılırken, hekimin o hasta için istediği kan şekeri, röntgen filmi gibi isteklerini içeren işlemler puanlandırılmamıştır. Yine örneğin; doğum konusunda; normal doğum ve sezaryen işlemlerinin puanları eşitlenmiş olduğundan, hekimin sezaryen veya normal doğum tercihi onun performansa dayalı kazancını değiştirmemektedir. Bu şekilde hazırlanan, yaklaşık 5 bin tıbbi işlemden oluşan performans puanlama listesi, doğru bir performans değerlendirmesini sağlamaya yönelik belirlenmiştir.

Bunun yanında, performansa göre ödeme konusundaki mevzuat gereği hastanelerde bazı komisyonların kurulması gerekmektedir. Bu komisyonlardan biri "inceleme heyeti" dir. Hastaya yapılan tıbbi işlemlerin yerindeliğinin değerlendirilmesi bu inceleme heyetlerinin görevidir. İnceleme heyetleri her ay periyodik olarak hastanede yapılan tüm tıbbi işlemleri tıp etiği ve mevcut ödeme kuralları çerçevesinde inceleyerek bir değerlendirme yaparlar. Bu incelemeler hastane otomasyonundaki kayıtlar, hasta dosyaları ve gerektiğinde bizzat hastalarla görüşülerek yapılır. Heyetler hastanede görevli hekimlerden oluşmaktadır. Böylelikle, performans işlemleri konusunda olabilecek her türlü kötüye kullanım veya yanlış raporlamalar konusunda sistem içinde gerekli tedbirler alınmıştır.

Performansa göre ödeme beşinci yılını geride bırakmıştır. Sistemin kötüye kullanım konusunda eleştirilere muhatap olduğu gözlenmektedir. Bu çerçevede örneğin; performans ölçümünün gereksiz ameliyatların yapılmasına neden olduğu gibi varsayımlar zaman zaman dile getirilmektedir. Ancak kötüye kullanım konusunda varsayımlardan öteye yeterli kanıt gösterilememiştir. Ülkemizde eskiye nazaran hasta başvurusunda bir artış olur iken, ameliyat sayılarında da tabii ki bir artış olmuştur. Ülkemizde ortalama yaşam süresi son beş yılda artmıştır. Bebek ölüm hızı binde 28.5'ten binde 17.6'ya düşmüştür. Anne ölüm hızı yüzbinde 70'ten yüzbinde 19.5'e düşmüştür. Tabii ki bu sonuçların alınmasında artan sağlık hizmet arzının etkisi büyük olmuştur.
Yorum yazmak için tıklayınız

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan Medimagazin veya medimagazin.com.tr sorumlu tutulamaz.

Bu konuya yorum yazılmamıştır.
Yazarlar
SON HABERLER
#MedimagazinHİT (HAFTALIK)
#MedimagazinHİT (AYLIK)
ETKİNLİKLER
TarihEtkinlikKategoriYer