Laboratuvarda hızlı ve doğru tanı için preanalitik sürecin iyi yönetilmesi gerekiyor
Hastanın tanı ve tedavisinin takibinde, hastaneye yatış, taburcu ve ilaç başlamada verilecek kararların alınmasında laboratuvar sonuçları hayati önemli role sahiptir: Tanı testlerinin doğru ve zamanında çıkmasını etkileyen en önemli faktörler kan örneklerinin uzman personel tarafından iyi uygulama standartlarına uygun şekilde alınması ve bu sırada uygun malzemeler kullanılmasıdır. Bu sebeple hastalara zamanında ve doğru teşhis konulabilmesi için laboratuvar süreçlerinin doğru ve etkili şekilde yürütülmesi gerektiğini dile getiren Hacettepe Üniversitesi Tıbbi Biyokimya Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Zeliha Günnur Dikmen, konuyla ilgili sorularımızı yanıtladı.
Laboratuvarda hızlı ve doğru tanı için preanalitik sürecin iyi yönetilmesi gerekiyor
17 Temmuz 2019 -

Laboratuvardaki hızlı ve doğru tanı, hem hastalar hem de sağlık personelleri özelinde düşünüldüğünde en çok hangi noktada önem kazanıyor?

Hastaneye gidenlerin yaklaşık yüzde 70’nin yolu bir şekilde laboratuvarla kesişiyor. Hastalığın teşhisinde, hastaya uygulanan tedavinin takibinde, laboratuvarın çok önemli rolü var. Özellikle acil laboratuvarı bu konuda hayati bir öneme sahip. Çünkü acil laboratuvarına acil servisten örnekler geliyor. Hem çocuk acil hem erişkin acil. Bizim üniversitemizde ayrıca yoğun bakımlardan ve yataklı servislerden de örnekler geliyor. Dolayısıyla hastaya hızlı tanı konulması, akabinde de hızlı bir tedavinin başlanması açısından, laboratuvar olarak bizim hızlı sonuç vermemiz çok önemli. Dolayısıyla zamana karşı yarıştığımızı söyleyebilirim. 
 
Laboratuvarların buradaki önemi nedir? Yani tanı ve tedavi sürecinde laboratuvarlara ne gibi görevler düşüyor?

Laboratuvarın hızla sonuç vermesi gerekiyor. Hızla sonuç vermesi için de hem preanalitik evrenin hem de analitik evrenin kontrol altında tutulması gerekiyor. Bu ikisi birbirinden ayrılamaz iki süreç diye düşünüyorum. Preanalitik evreyi hızlandırmak ve doğru numunenin laboratuvara gelmesini sağlamak görevimiz. Arkasından da bu doğru numuneyi, doğru şekilde en hızlı zamanda analiz ederek en doğru sonucu klinisyene bildirerek hastanın doğru ve zamanında tedavi almasını sağlamalıyız.
 
Türkiye'de laboratuvar standartları konusunda ne söyleyebilirsiniz? 

Bütün laboratuvarların aynı standartta olduğunu söylemek zor tabii. Ama laboratuvar uzmanlarına burada önemli roller düşüyor. Yapılan eğitimlere katılarak, kongreleri takip ederek, bütün laboratuvar uzmanlarının bu konuda üzerine düşeni yapması gerekiyor. Sonuçta, her şey eğitimle mümkün.

Laboratuvarlarda özellikle numune alımında ne gibi hatalar yaşanıyor? Bu hataların sonucunda hasta ya da hekime nasıl yansımaları oluyor? 

Preanalitik evre, hastadan tahlil istenmesiyle başlıyor. Preanalitik evre dediğimiz analiz öncesi dönem aslında çok fazla kişinin rol oynadığı, çok farklı uzmanlık alanlarından gelen kişilerin yer aldığı bir süreç. Bu sebeple analiz öncesi dönem en önemli hata kaynağını oluşturuyor. Toplam hatanın yüzde 40 ile 68’i bu dönemde oluşuyor. Bu hataları ortadan kaldırabilmek için de öncelikle doğru hastadan doğru test istenmeli, örnek doğru bir zamanlamada doğru bir şekilde alınmalı, doğru şekilde iletilmeli, laboratuvarda doğru bir şekilde analiz edilmeli, sonuç doğru şekilde yorumlanmalı ve iletilmeli ki klinisyen, hastası için en doğru tanı ve tedavi yöntemini uygulayabilsin.  

Preanalitik evrede kullanılan malzemeler ne kadar önemli? Yeni teknolojiler ne gibi farklılıklar yaratıyor burada?

Laboratuvar öncesi hataları en aza indirmenin yollarından bir tanesi de kullanılan malzemenin kaliteli ve amaca uygun olması. Bu açıdan teknolojiye ihtiyacımız var. Örneğin, göğüs ağrılı bir hasta acile başvurduğunda doktor araştırmaya başlayacaktır. Araştırmada kullanılan yöntemlerden bir tanesi de kan tetkiki ile hastanını kalp krizi geçirip geçirmediğine bakmak. Kullanılan bazı malzemelerle, yanlış pozitiflik dediğimiz sonuçlar alınabiliyor. Bu şu anlama geliyor; göğüs ağrısının sebebi kalp krizi olmamasına rağmen, kan tetkik sonuçları kalp krizi geçiriyormuş gibi çıktığından hastaya kalp krizi tedavi protokolleri uygulanacak ve hasta gereksiz bir tedaviyle karşı karşıya kalacaktır. 

Sağlık sistemine ne kadar maliyeti oluyor yapılan hataların? 

Sağlık sistemine maliyeti açısından düşünürsek hatalı numune geldiğinde öncelikle ya testin tekrarı ya da numunenin tekrar alımı gündeme geliyor. Testin tekrar edilmesi, numunenin tekrar alınması, her ikisi de maliyetli. Numunenin tekrar alınması gerektiğinde, bu hem maddi açıdan hastaneye zarar hem de hastaya ekstra bir stres. Yeniden kan alınması özellikle yaşlı hastalarda ve pediatrik hastalarda, ayrıca onkoloji hastalarında çok travmatik bir süreç. O yüzden tek bir girişimle minimal kan alarak maksimum test sonucu üretmek hedef olmalı diye düşünüyorum.

Hatayı azaltmak ve özellikle daha hızlı ve daha doğru sonuçlar almak için özellikle nelere dikkat etmek lazım?  

Eğitim ve yeni teknolojiyi kullanmak, teknolojinin bize sunduğu imkanları maddi imkanlar dahilinde kullanabilmek güzel bir şey. Bu amaçla biz özellikle acil laboratuvarlarında daha hızlı sonuç üretebilmek amacıyla yeni nesil mekanik seperatör teknolojisine sahip plazma kan alma tüplerini kullanıyoruz. 

Bu tüplerin size sağladığı artılar avantajlar neler oluyor? 

Biz laboratuvar olarak kendimize bir saat içerisinde sonuç verme hedefi koymuştuk. Bunu bir kalite belirteci olarak belirlemiştik ve yaptığımız analizlerde de bir saat içerisinde sonuç verme oranımızın yüzde 70-75’lerde olduğunu fark etmiştik. Bunu düzeltmek amacıyla yeni bir teknolojiyi kullanmayı hedefledik. Bu tüplerin kullanılması ile birlikte bir saat içerisinde sonuç verme oranının yüzde 90-95'lere ulaştığını gördük. Sevindirici bir sonuç çıktı. Bunun yanı sıra numunelerimizin kalitesi arttı, laboratuvarın en önemli sorunlarından biri olan mikrofibrin sorununun önüne geçtik. Bunun sonucu olarak, sonuçlarımızın doğruluğundan artık daha eminiz.

Laboratuvarlarda acil bir test çalışılması gerektiğinde zaman yönetimini nasıl yapıyorsunuz?

Acilden gelen örnekleri öncelikle ayırt edebilmemiz gerekiyor. Tabii ki burada kullanılan tüplerin kapak renklerinin farklı olması bize çok büyük bir kolaylık sağlıyor. Çünkü kendi hastanemizde laboratuvara sadece acil servisten örnek gelmiyor. Bütün yatan hastaların örnekleri sarı kapaklı tüpler içerisinde laboratuvara geliyor. O kadar örnek için aynı kapak rengini kullandığınız zaman acilden gelenleri ayırt etmek zor oluyor. Her ne kadar onları ayrı tüplere koymaya gayret etsek de arada karışanlar oluyor. Ama kapak rengi farklı olduğunda, çalışan arkadaşlara görsel olarak bir uyarı oluyor. Onlara öncelik tanıyorlar. Tabii ki koagülasyonu beklemeden örnekleri direkt santrifüje koyduğumuz için santrifüj süresinin kısa olması da diğer avantajlar arasında. Böylece preanalitik evreyi kısaltıp direkt analitik evreye geçmiş oluyorsunuz.

Laboratuvarınızda hayata geçirdiğiniz özel projeler, yaklaşımlar var mı? 

Preanalitik evredeki hatalarımızı sistematik olarak analiz ediyoruz. Hangi örnekleri ne sebeple reddettiğimizin istatistiksel olarak analizini düzenli olarak yapıyoruz. Özellikle hangi servislerden daha çok hatalı numune geldiğini tespit ediyoruz ve o servisleri yazılı olarak uyarıyoruz. Bunu düzenli olarak takip ettiğimiz için de hangi serviste düzelme var veya hangi serviste hata oranı arttı, bunu takip edebiliyoruz. Hata oranının arttığı servislere bizzat giderek tekrar eğitim veriyoruz. Yaptığımız bir diğer iyileştirme de postanalitik evrede hayatı tehdit edecek kritik değerleri ve klinisyenlere bildirmek. Bunu da yine düzenli olarak takip ediyoruz. En çok hangi servislere kritik değer bildirimi yaptığımızı ya da hangi servislere rahat ulaştığımızı, hangi servislere ulaşamadığımızı da takip ediyoruz. Kritik değerlerin de 30 dakika içerisinde kliniklere, ilgili doktora veya hemşireye ya da internlere bildirilmesine dikkat ediyoruz.

Yorum yazmak için tıklayınız

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan Medimagazin veya medimagazin.com.tr sorumlu tutulamaz.

Bu konuya yorum yazılmamıştır.
SON HABERLER
#MedimagazinHİT (HAFTALIK)
#MedimagazinHİT (AYLIK)
İLANLAR
İlan Tarihi Detay Kategori
ETKİNLİKLER
Tarih Etkinlik Kategori Yer
28/08-29/08 Çocuklarda Motilite Bozuklukları Sempozyumu ÇOCUK... İSTA
27/08-31/08 20. Ulusal Anatomi Kongresi ANATOMİ İSTA
05/09-08/09 6. DOD Dermatoloji Gündemi DERMATOLOJİ SAKA
12/09-13/09 SCAI Menata Mentor Course-SCAI 2019 KALP VE... İSTA
14/09-14/09 7. Multidisipliner Nöroendokrin Tümör Sempozyumu NÖROLOJİ ANKA
11/09-14/09 World Congress of Perinatal Medicine KADIN... İSTA
12/09-15/09 10. Ulusal Haseki Tıp Kongresi ve 9. Haseki Hemşirelik Sempozyumu HEMŞİRELİ... SAKA